Style przywiązania: skąd biorą się nasze reakcje w bliskich relacjach?
psycholog, psychoterapeuta
Psycholog, psychoterapeuta w trakcie 4-letniego szkolenia z psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT)
Wyobraź sobie taką sytuację…
Wysyłasz partnerowi lub partnerce wiadomość. Mija godzina, potem dwie, a odpowiedzi nadal nie ma.
Jaka jest pierwsza myśl, która przychodzi Ci do głowy?
Jedna osoba pomyśli: „Pewnie jest zajęty/a. Odezwie się, kiedy będzie miał/a czas.”
Inna: „Dlaczego nie odpisuje? Czy coś zrobiłam/em nie tak? Może jest na mnie zły/a?”
Kolejna: „Nie będę się prosić o wiadomość. Skoro nie odpisuje, to nie mój problem.”
A jeszcze inna osoba może pomyśleć: „Chcę, żeby się odezwał/a, ale kiedy to robi, czasem mam ochotę się wycofać.”
Jedna sytuacja, a tak różne reakcje.
Sam fakt, że ktoś nie odpisał, nie mówi nam jeszcze, dlaczego tak się stało. Być może jest w pracy, prowadzi samochód, potrzebuje chwili dla siebie albo po prostu nie zauważył/a wiadomości. Nasz umysł bardzo szybko zaczyna jednak nadawać sytuacji znaczenie.
Dlaczego w podobnych sytuacjach jedni potrafią spokojnie poczekać, inni zaczynają się martwić, a jeszcze inni wycofują?
Czym jest styl przywiązania?
Jednym z czynników, które mogą mieć znaczenie, jest nasz styl przywiązania. Można go rozumieć jako sposób funkcjonowania w bliskich relacjach, np. to, jak przeżywamy bliskość, czego oczekujemy od innych, jak interpretujemy ich zachowanie i jakie strategie stosujemy, kiedy czujemy się zagrożeni utratą bliskości. Wzorce przywiązania zaczynają kształtować się w relacjach z ważnymi osobami we wczesnym okresie życia. Na ich rozwój wpływają jednak również późniejsze doświadczenia i relacje.
Jakie wyróżniamy style przywiązania?
Bezpieczny: „Mogę być blisko i jednocześnie pozostać sobą.”
Bliskość może być źródłem bezpieczeństwa, a jednocześnie nie oznacza rezygnowania z własnej autonomii. Osoba potrafi mówić o swoich potrzebach, prosić o wsparcie i korzystać z niego, kiedy tego potrzebuje. Trudności czy konflikty w relacji nie muszą od razu oznaczać zagrożenia dla związku.
Lękowy: „Czy na pewno nadal Ci na mnie zależy?”
Silne pragnienie bliskości przy jednoczesnej obawie przed odrzuceniem lub utratą relacji. Dystans, brak odpowiedzi czy zmiana zachowania partnera mogą być częściej odbierane jako sygnał możliwego odrzucenia.
Unikający: „Lepiej radzę sobie sam/a.”
Może wiązać się z dużą potrzebą niezależności i samowystarczalności. Osoba może mieć trudność z ujawnianiem swoich potrzeb, proszeniem o pomoc czy poleganiem na drugiej osobie. Kiedy w relacji pojawia się dużo emocji, konflikt lub oczekiwanie większej bliskości, osoba może reagować wycofaniem, potrzebą dystansu albo poczuciem, że „nie potrzebuje nikogo”.
Lękowo-unikający: „Chcę być blisko, ale kiedy jesteś blisko, czasem zaczynam się wycofywać.”
W tym wzorcu mogą współistnieć silna potrzeba bliskości i jednoczesna obawa przed nią. Osoba może bardzo pragnąć relacji, wsparcia i poczucia bezpieczeństwa, a kiedy bliskość rzeczywiście się pojawia, zacząć odczuwać napięcie, nieufność lub potrzebę wycofania.
W literaturze można spotkać również pojęcie zdezorganizowanego przywiązania. Wywodzi się ono z badań nad relacją dziecka z opiekunem i wiąże się z trudnością w znalezieniu spójnego sposobu reagowania na bliskość i poczucie zagrożenia. Reakcje mogą być wtedy sprzeczne i zmienne. Osoba może bardzo potrzebować bliskości, a jednocześnie się jej obawiać, szukać kontaktu, a chwilę później się wycofywać czy mieć trudność z przyjęciem wsparcia. Taka zmienność może przypominać wzorzec lękowo-unikający, jednak w przywiązaniu zdezorganizowanym szczególnie istotny jest brak spójnej strategii reagowania, zwłaszcza w sytuacjach silnego stresu lub zagrożenia relacji.
Skorzystaj ze wsparcia specjalisty
Jak rozpoznać swoje wzorce funkcjonowania w relacjach?
Warto pamiętać, że style przywiązania nie są diagnozami ani sztywnymi kategoriami. Nie musimy też w pełni pasować do jednego z nich. Wiedza na temat naszego stylu przywiązania może być punktem wyjścia do lepszego rozumienia własnych reakcji.
Kiedy partner się oddala - co wtedy dzieje się w mojej głowie?
Kiedy zaczynam czuć niepewność - szukam zapewnień, kontroluję sytuację, a może udaję, że nic mnie nie obchodzi?
Takie pytania mogą pomóc zauważyć powtarzające się schematy.
Sposób, w jaki funkcjonujemy w relacjach, może się rozwijać i zmieniać.
Możemy uczyć się lepiej rozpoznawać swoje emocje, weryfikować nasze interpretacje, komunikować potrzeby i szukać bardziej pomocnych sposobów reagowania.
Jeśli zauważasz, że w Twoich relacjach powtarzają się podobne trudności, na przykład silny lęk przed odrzuceniem, potrzeba ciągłego upewniania się, wycofywanie się z bliskości czy trudność w zaufaniu drugiej osobie, być może warto przyjrzeć się temu bliżej.
Psychoterapia może być przestrzenią do lepszego zrozumienia swoich emocji, myśli i sposobów reagowania w relacjach. Może też stać się pierwszym krokiem do budowania bardziej satysfakcjonujących relacji, zarówno z innymi, jak i z samym/samą sobą. Wspólna praca nad powtarzającymi się schematami może pomóc rozwijać bardziej elastyczne i wspierające sposoby radzenia sobie z trudnościami.
Wsparcie i oferta poradni w tym obszarze:
Jeśli ten temat jest Ci bliski, sprawdź powiązane usługi i metody pracy naszych specjalistów:
Powiązane artykuły na blogu:
Czy zdarzyło Ci się kiedyś poczuć natychmiastowe, obezwładniające przyciąganie do kogoś, kto po czasie okazał się dla Ciebie niedostępny, chłodny lub nawet raniący? To zjawisko nazywamy chemią schematów.
Słowo „toksyczny” jest nadużywane. Sprawdź, jak odróżnić toksyczne relacje od naturalnego dyskomfortu, który jest niezbędny do rozwoju i budowania głębokich więzi.